De Drie Extreem Dodelijke Infodumps en hoe ze te vermijden

De infodump: een lang, beschrijvend stuk  met achtergrondinformatie die het verhaal onderbreekt. Over de werking van de aandrijving van je ruimteschip of het scheppingsverhaal van je wereld. In de prullenbak ermee, is de norm.
Maar soms kun je niet anders. Soms heeft je lezer informatie nodig die dusdanig lang of ingewikkeld is dat je er toch aandacht aan moet besteden. Soms moet je die info gewoon schaamteloos op de pagina dumpen.
Maar je hebt dumpen en dumpen. Wat onderscheid een goede infodump van een saaie/onnodige/bloedirritante infodump? Ten eerste, check of je infodump niet hoort bij één van deze Extreem Dodelijke Infodumps. Deze drie hoor ik deze opvallend vaak uit de mond van lezers, meestal gevolgd door “ik smeet het boek meteen tegen een muur”. Niet de meest ideale reactie.
Elk van de Drie moet direct met zoeklichten, helikopters en blaffende speurhonden worden opgespoord en geëlimineerd worden. Tenzij je natuurlijk echt een steengoede schrijver bent die er zó mee weet te spelen dat hij ermee weg kan komen –maar omdat ik ervan uitga dat we allemaal geen Tolkien zijn, hier de Dodelijke Drie:

1. De “ik vertel je de hele geschiedenis van mijn wereld”-proloog

“Tienduizend jaar geleden creëerde de zonnegodin Egksehkslajk de wereld Glajdmaww. Maar de god van het duister, Rjaskumhsh, was jaloers, en hij…”

Of:

“Ieder kind in het Hemelse Rijk kent het verhaal van de Sterrenoorlog. Als je ’s avonds een huis binnen zou lopen, dan zou je moeders horen vertellen over de Drakenmeester Qwlsijjs, die zo machtsbelust werd dat hij de keizer Bffshgskj de Veertiende probeerde te onttronen. Daardoor…”

Vooral veel beginnende schrijvers wagen zich aan de “ik vertel je de hele geschiedenis van mijn wereld”- proloog. Niet alleen is hij saai (ik wilde een spannend verhaal lezen, geen college krijgen), en vaak niet effectief (Tegen de tijd dat het van belang is in het verhaal, ben ik allang vergeten hoe de volgelingen van iemand iets deden om dat iets te bemachtigen dat iets zou doen waardoor een ander iemand verslagen zou worden), hij is in de meeste gevallen ook onnodig.
Oké, vraag jezelf nu eens eerlijk af: is dit echt nodig om het verhaal dat ik na deze proloog ga vertellen te begrijpen? Of wil ik eigenlijk alleen interessant doen en laten zien hoe goed ik mijn wereld heb uitgedacht? Dit is echt heel lastig en ook pijnlijk, maar zodra je beseft waarom je schrijft wat je schrijft, kun je de veel te mooi opgepoetste rotte appels eruit vissen.
Ga na wat er met je verhaal gebeurt als je de proloog eruit zou halen. Nog precies hetzelfde en goed te begrijpen? Delete proloog. Of copy-paste proloog in een apart documentje voor je eigen overzicht als je dat wilt, maar verveel er je lezer niet mee. Er is niets mis met trots zijn op wat je hebt bedacht en geschreven, maar als het niet geschikt is voor je lezers, zou het niet in je verhaal moeten staan. (Tenzij je puur voor jezelf schrijft natuurlijk.) Ik heb massa’s documentjes met poëtisch beschreven achtergrondverhalen, en als ik me onzeker voel, dan lees ik die terug. Helpt me om me weer trots te voelen op wat ik heb bedacht. Maar als er eentje toch stiekem mijn proloog in kruipt, toon ik hem geen genade…

Heb je nou écht een belangrijke voorgeschiedenis die ik zou moeten kennen om het verhaal te begrijpen? Laat me er dan mee kennis maken wanneer dat relevant wordt. Dan houd je me in spanning. Je vertelt dan bijvoorbeeld dat je hoofdpersoon in een onvruchtbare en doodse woestijn leeft, met ruïnes van eens grootse en weelderige steden. Dat wekt mijn interesse! Het is voor mij veel leuker om gaandeweg te ontdekken dat de wereld in verval is geraakt na de strijd met de duistere god, dan dat die hele clue al van tevoren is verklapt in de proloog.

2. De “As you know, Bob,” dialoog.

“As you know, Bob, the war ended three years ago. But it left us in poverty.”

“I know, John. That is why we are trying to steal the crown jewels of the emperor and save our family from starvation.”

“Precisely.”

In de “As you know, Bob,” dialoog vertellen de personages elkaar iets wat ze allebei al weten.
“Maar schrijver, waarom is het dan in hemelsnaam nodig dat ze dat elkaar vertellen? Dat heeft voor hen toch geen nut?
“Precies, lezer. Maar jij weet het nog niet, en daarom laat ik deze personages een volstrekt onlogisch gesprek voeren om mijn informatie te dumpen.”
De “As you know, Bob,” dialoog kan ook een veel meer onopvallende vorm aannemen, veel minder duidelijk dan het voorbeeld hierboven:

“Bob, heeft je broer, John, nog last van zijn been?”

“Nee, hij heeft geen last meer, maar waarom vind je het nodig om te vermelden dat John mijn broer is? Ik weet hoe mijn eigen broer heet, dank je. “Je broer” of “John” was voldoende, hoor, mijn geheugen doet het nog prima.”

Vraag je dus bij elke dialoog af: is het logisch dat de personages dit zeggen? Verandert er iets in (de kennis van) de personages of is dit puur voor de lezer?
Je kunt informatie prima verwerken in een dialoog (werkt juist heel goed!) maar zorg er dan bijvoorbeeld voor dat één van de gesprekspartners het nog niet weet. Niet alleen is dit het enige logische om te doen, het creëert ook spanning en conflict, in zekere mate. Iemand weet iets nog niet, maar wil het weten (=spanning, de lezer vraagt zich nu ook af wat er vertelt gaat worden), of, bijvoorbeeld, iemand weet iets nog niet, en wil het ook niet weten. (terwijl de gesprekspartner het hem toch door zijn strot duwt. Rot eens op, ik wil helemaal niet de uitverkorene zijn!)

Meer informatie over de “As you know, Bob,” dialoog:

http://tvtropes.org/pmwiki/pmwiki.php/Main/AsYouKnow

3. Technische of magische verhandelingen die niet van belang zijn voor het plot

We lopen door een prachtige, futuristische stad, die wordt verlicht door gloeiende bollen die in de lucht zweven. We vergapen ons aan dat vreemde landschap, terwijl onze jonge hoofdpersoon door de straten loopt… en opeens wordt het mysterie verbroken doordat dat irritante jochie van een hoofdpersoon ons eens precies gaat uitleggen hoe de regering de bollen kweekt in laboratoria, wat ze daarvoor nodig hebben, de chemische reacties die het licht veroorzaken… En poef, daar gaat de mystiek. We gapen en onze ogen skimmen de pagina, op zoek naar het punt waar het verhaal weer interessant wordt.
Waarom zou de hoofdpersoon haarfijn willen vertellen hoe die bollen worden gemaakt? Voor hem zijn ze toch heel normaal? Als ik vertel over mijn leven aan iemand uit een fantasywereld, dan beschrijf ik wat een televisie is en wat die doet (relevant!), niet hoe dat verrekte ding precies werkt. Ik zou dat bovendien niet eens weten. Hoe kan jouw hoofdpersoon dan wel alles weten over de productieketen van de gloeiende bollen?
Is het nou wel belangrijk dat de lezer weet hoe die bollen worden gemaakt, laat het dan in het verhaal beetje bij beetje doorschemeren. De vader van de hoofdpersoon moppert wat over de vervuilende activiteiten van de bollenfabriek, of de hoofdpersoon maakt per ongeluk zo’n bol kapot en het chemische goedje loopt over zijn handen. Hoofdpersoon sluipt een fabriek binnen en ziet zo hoe de bollen worden gemaakt.
Overigens kun je best informatie over je wereld geven zonder dat die voor het plot belangrijk is (dit geeft een gevoel alsof de wereld veel groter is dan alleen dit ene verhaal, en dat is natuurlijk iets moois), maar houd het kort en besteed er geen hele pagina’s aan. Hint bijvoorbeeld naar mythen, legenden, verre plaatsen of andere culturen (“Ze vertelde het verhaal van de Drakenkoningin die door de duistere god werd gecorrumpeerd, en daarna de legende van de Vliegende Schepen.”), laat ze kort ter sprake komen, maar ga er niet dieper op in, tenzij het van belang is voor het plot.

De Dodelijke Drie zijn niet absoluut. Misschien zijn er voor jou wel een Dodelijke Vier of Vijf, of Twee. Wat iemand wel of niet acceptabel vindt verschilt sterk per persoon en per verhaal. Zoals ik in het begin al zei: misschien weet je één van de Drie zó te gebruiken dat het werkt. Of misschien heb je een grensgeval, waarbij sommige lezers het haten en anderen het juist de hemel in prijzen. Het kan altijd. Jij bent de schrijver, en jij bepaalt wat je wel en niet in je verhaal wilt hebben.

Advertenties